Tijdens een inspirerende avond ging historica en onderzoekster Maïka De Keyzer in gesprek over haar boek Tot de Bodem. De Keyzer, hoofddocent ecologische en sociaaleconomische geschiedenis en verbonden aan denktank Minerva, werkte voor het boek samen met 27 experts uit wetenschap, landbouw en middenveld. Het resultaat is een scherpe analyse van de landbouwcrisis én een pleidooi voor een duurzaam en sociaal rechtvaardig landbouwmodel.

Een systeem in crisis

Volgens De Keyzer wordt het landbouwdebat te vaak herleid tot een tegenstelling tussen ecologie en economie. Maar ook sociale rechtvaardigheid en gezondheid verdienen een centrale plaats.

De biodiversiteitscrisis is daarbij niet langer te ontkennen. De impact van grootschalige landbouw, pesticidengebruik en intensieve veeteelt speelt hierin een belangrijke rol. Tegelijkertijd bevindt ook de landbouwsector zelf zich in zwaar weer. Een kwart van de landbouwers leeft onder de armoedegrens en steeds meer boeren zoeken psychologische ondersteuning.

"We moeten een echte transitie creëren, en niet enkel aan symptoombestrijding doen."

Europees landbouwbeleid schiet tekort

Een belangrijk deel van de avond ging over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), goed voor ongeveer een derde van het Europese budget. Hoewel het beleid ambitieuze doelstellingen formuleert rond biodiversiteit, pesticidenreductie en duurzaamheid, volgt de financiering die doelstellingen onvoldoende.

"Klaar en duidelijk: nee."

Dat was De Keyzers antwoord op de vraag of het geld vandaag de transitie ondersteunt. Omdat subsidies grotendeels gekoppeld zijn aan oppervlakte, vloeien de grootste bedragen naar de grootste bedrijven.

Volgens haar zijn ook de gevolgen buiten Europa groot. Europese subsidies leiden tot lage exportprijzen, waardoor landbouwers in het mondiale Zuiden moeilijk kunnen concurreren.

Agro-ecologie als toekomst

De Keyzer pleit voor een landbouwmodel dat binnen de planetaire grenzen opereert. Dat betekent onder meer een kleinere veestapel, meer agro-ecologische landbouw en eerlijke prijzen voor landbouwers.

"Het inkomen van landbouwers moet eerst omhoog. Er moeten eerlijke prijzen betaald worden."

Technologische oplossingen alleen zullen volgens haar niet volstaan. Meer nog, deze werken meestal niet.

Lokale initiatieven zoals CSA-boerderijen, zorgboerderijen en korte ketens zijn belangrijk, maar kunnen enkel doorbreken als ze ondersteund worden door beleid, aangepaste wetgeving en structurele veranderingen.

Verandering is mogelijk

Ondanks de vele uitdagingen eindigde de avond hoopvol. De Keyzer wees op de enorme evolutie die de voorbije vijftien jaar heeft plaatsgevonden. Sinds de start van het Wijveld als eerste CSA in Gent in 2009 zijn tal van nieuwe initiatieven ontstaan en groeit het bewustzijn rond gezonde en lokaal geproduceerde voeding.

"Wat vandaag de marge lijkt, kan morgen de norm worden."

Ook voor organisaties zoals De Landgenoten ziet zij een belangrijke rol weggelegd: pionieren, tonen dat alternatieven werken en tegelijk druk uitoefenen op beleidsmakers.

De centrale boodschap van de avond was helder: verandering vraagt zowel sterke lokale initiatieven als politieke keuzes op grotere schaal. Maar verandering is wel degelijk mogelijk, zelfs wanneer die trager verloopt dan we soms willen.

Interesse in Maïka's boek? Je kan het op deze link kopen.